Tirools voor beginners

Bijgewerkt op 08.07.2020Esther van der LindeEsther van der Linde

Ik heb ergens gelezen, dat wij Tirolers een verraderlijk bergvolk zijn, dat al jodelend communiceert. Nu ja, verraderlijk zijn we niet echt, vind ik, misschien soms wat hardnekkig, maar vooral liefdevol en gezellig. En hoewel we misschien voor de ene of de andere onbegrijpelijk met elkaar praten, en dat niet naar Duits klinkt, spreken we toch Duits met elkaar, nu ja, een soort Duits. :)

Bezoek je voor het eerst Tirol, dan is het praktisch een paar Tiroolse dialectwoorden te verstaan en er zelfs een paar te kunnen uitspreken. Dat is niet alleen handig voor de communicatie, het laat ook een paar Tiroolse harten smelten. De verschillen tussen de dialecten in de verschillende regio’s en valleien in Tirol zijn groot. Ik heb hier enkel woorden neergepend, die voor heel Tirol gelden.

Begroeting op zijn Tirols

Goed om te weten: in Tirol spreek je elkaar al snel aan met ‘du’.

Guten Tag =
Goedendag in het Hoogduits
Grias-di, Griaß-enk, Griaß-eich = Goedendag in het Tirools 
Grüß Gott (een kreet die vrijwel iedere Nederlandse én Vlaamse vakantieganger onder de knie heeft) = Goedendag Auf Wiedersehen = Tot ziens in het Hoogduits
Pfiat-di, Pfiat-enk, Pfiat-eich = Tot ziens in het Tirols
Wiederschaun =Tot ziens

Ook het internationale ‘hallo’ en ‘hi’ wordt steeds vaker gebruikt. ‘Ciao’ en ‘Tschüss’ wordt vooral in stedelijke gebieden gebruikt. In winkels en restaurants word je meestal op formele wijze begroet.

Oriëntatie op zijn Tirools

Daar sta je dan vol goede moed met je bergschoenen en dag rugzak. Alleen blijk je niet exact de weg te weten. Leer dit rijtje uit je hoort en in no-time ben je op de plek van bestemming.

aui, auffi = omhoog
umi = overheen
außi = eruit, daar boven, buiten
oi, ochi = omlaag, naar beneden
arschlings = terug
grodaus = rechtdoor
entn = daar, daarginds
Bichl = Heuvel, hobbel. Vooral  voor de Nederlanders onder ons ziet een ‘bichl’ er al snel uit als een echte berg, wanneer wij hierdoor het verloop van het pad kunnen zien. Voor locals is er echter wel degelijk een verschil tussen een fikse heuvel en een berg.

Tirools voor foodies

Voor we starten met de uitspraak van Tiroolse lekkernijen, delen we nog met jullie hoe je in het Tirools een welgemeende dankjewel en proost uitspreekt:

Danke = Dankjewel in het Hoogduits
Dankschian = Dankjewel in het Tirools
Zum Wohl = Proost

Het klopt dat er overal voldoende internationale gerechten op de kaart staan, maar persoonlijk vind ik dat de Tiroler specialiteiten écht het lekkerst smaken.

Kaasspatzln (käsespätzle) = typische kleine deegstukjes met pittige kaas en gebakken uitjes
Greaschtl, Gröstl = gebakken aardappels met ui en stukjes gerookt vlees
Kaaspressknedl (Kaspressknödel) = heerlijke samengedrukte brood dumplings met ui en kaas, kort gebakken in de pan en geserveerd met zuurkool of in een krachtige vleesbouillon
Eierschwammerlen (schwammerl) = paddenstoelen, meestal wordt hiermee cantharellen (pfifferlinge) bedoeld. Deze staan weer bekend als ‘eierschwammerln’, ofwel eierzwammen.
Erdäpfel = aardappelen
Fleischkaas (leberkäse) = een in een cake- of broodbakvorm gebakken vleesmengsel met uien en specerijen. Dit vleeswaar heeft niets te maken met kaas en bevat meestal ook geen lever.
Graukaas (graukäse)= letterlijk grijze kaas, een sterk van smaak zijnde zure melk kaas gemaakt van stremselvrije koeienmelk. Typisch een gevalletje ‘je houdt er van of helemaal niet!’.
Muas (brei) = brij, puree
Goggelen (eier) = eieren
Weggn (brot) = brood
Oranschn (apfelsine) = sinaasappel
Melanzani (auberginen) = aubergines
Marilln (aprikosen) = abrikozen

En hoe zit dat nu met die koffie? Meestal is een koffie in Oostenrijk, en ook vaker in Tirol, niet gewoon een koffie.

Kleiner Brauner = een normale koffie evt. geserveerd met een kannetje melk
Verlängerter = een grote koffie maw een normale koffie verlengd met heet water 

En dan nog een paar van die zinnetjes die best handig zijn om te weten:
Zol’n bitte! = de rekening alstublieft!
Hots gschmeckt? = heeft het gesmaakt?
Botzn (kleckern) = morsen. Oeps!
Botzerei (kleckerei am tisch) = morsen op tafel

A propos Schnaps…. Biedt je een Tiroler een Schnaps aan, dan is dat een uiterst vriendelijke gebaar en sla je beter niet af.

Schnapsl = meestal een ‘selberbrennta’, een zelf gedestilleerde schnaps van goede kwaliteit.
Obstler = de bekendste schnapps is eigenlijk wel de “Obstler”, afgeleid van “Obst” wat fruit betekent. Veelal gaat het hier om een mengeling van appels en peren.
Zirbeler = een schnaps gemaakt van dennenappels. De dennenappels zorgen voor een kenmerkende dennenappelsmaak. Er wordt als laatste suiker toegevoegd om de zure smaak te verzachten.
Krautinger = een schnaps gemaakt van de ‘Krautinger raap’ die in Wildschönau sinds eeuwen twee keer per zomer geoogst wordt. Het alcoholhoudende extract hiervan, de ‘Krautingerschnaps’, geldt als specialiteit voor kenners en als geneesmiddel.
Zwetschgeler = een zoete schnaps gemaakt van Zwetschgen ofwel pruimen.

Flirten en feest!

Iedereen die op zoek is naar een vakantieliefde opgelet! Met deze vocabulaire wind je die knappe Tiroolse man of vrouw binnen mum van tijd om je vinger. ;)

Fesches Madl = Knap meisje
Fesches Diandl = Knappe vrouw
Fescher Bua = Knappe man
Wia hoaschn du? = Hoe heet je?
Mogsch wos trinkn? = Was Wat wil je drinken?
Woher kimmschn du? = Waar kom je vandaan?
Mogsch di herhockn? = Wil je bij mij zitten?
Du gfolsch ma! = Ik vind je leuk!
I mog di = Ik vind je aardig
A Hetz machen = Plezier hebben
Hetzig = Grappig
Losnen = Luisteren
Trotschn = Kletsen
Terisch = Slecht horen. Bijv: “I wear terisch“ – ik versta er niets van (wanneer de muziek in de bar het gesprek overstemt)
Rauschig sein = Aangeschoten zijn
Kracherl = Vergelijkbaar met Almdudler, zoete alcoholvrije kruidendrank
Zschigg = sigaretten

Pas op! Als je volgende woorden hoort in combinatie met een serieus en/of boos gezicht, dan ben je waarschijnlijk een stapje te ver gegaan met flirten. Ik raad je in dit geval aan om er zo snel mogelijk van door te gaan voor je een ‘Watschn’ of ‘Fotzn’ krijgt: een klap in je gezicht. ‘I schmier da oane‘ is eveneens een onbetwiste afwijzing en heeft absoluut niets te maken met een broodje smeren. Gelukkig zijn de Tiroler dames en heren over het algemeen vriendelijk en gezellig, dus wanneer je je normaal gedraagt heb je niets te vrezen.

Disclaimer: aan bovenstaand flirt jargon kan geen succes worden ontleend. ;)

Pijntjes en kwalen

Bij kleine noodgevallen is het belangrijk snel te weten waar het om draait. Natuurlijk kun je je ook gewoon in het Duits uitdrukken, maar misschien is het ook dan wel goed om nu en dan te weten hoe Tirolers bepaalde ongemakken uitdrukken

Dokta = dokter
Apoteggn = apotheek
Binggl = buil
Buggl = rug
Wea = pijn
Mir isch letz = ik ben ongemakkelijk
Speiberei = een vieze buikgriep
Haxn = benen
Zeachn = tenen
Goschn = gezicht
Zennt = tanden
Gnagg = nek
magiern =  doen alsof je ziek bent
Heisl = toilet
Plumpsklo = een plank met een gat erin als toilet, ook wel een buitentoilet. Vind je nog nauwelijks in Tirol. Soms is er nog een berghut die er eentje heeft.
gschleinen = zich haasten (vaak in combinatie met „Heisl“ interessant)

Natuurbeleving

Onderweg in onze natuur kom je één van deze begrippen zeker tegen.

Tschurtschn = dennenappel
Viecher = dieren
Murmele = marmot
Goas = geit
Antn = eend
Bam
 = boom
Oachkatzlschwoaf = zweet van een eekhoorn (wie dit woord accentvrij kan uitspreken, is bijna een echte Tiroler!)

Andere typische woorden en uitdrukkingen

„Isch des bärig!“ = heeft niets met beren of bessen te maken. Met deze drie woorden wordt verwondering uitgedrukt. Internationaal werd deze uitdrukking bekend door de Tiroolse Schlagerstar Hansi Hinterseer. Met “Isch des bärig!” bedoelt hij “Dat is leuk!”. Natuurlijk worden voor “leuk” ook vreemde woorden als „geil“ en „cool“ gebruikt door de Tiroolse jeugd. Ze versterken vaak met „volle“, bijv. „volle cool“
„Mei schian!“ = Hoe mooi!
„Na schiach!“ = Wat lelijk! Ook „zach“ voor „slecht“
ge! = „overtreffende trap van “dat geloof ik niet!”, nog nadrukkelijker „ma ge hey!“
ge? = gebruikt aan het einde van een bewering in de betekenis van “juist?”
ha? = Wat zeg je? Heb ik dat goed begrepen?
a = ook
amol = eenmaal
decht, dechtasch = toch
eh = ja natuurlijk
epper = iemand
es = jullie
lei = enkel, alleen
woi = toch
nimma = niet meer
nocha, nochand = later, nadien
olm = steeds, altijd
ondersch = anders

We wensen jullie veel pret bij het oefenen.
De Tiroolse uitspraak kan overigens (bijna) iedereen leren, zoals deze video bewijst:

Esther van der Linde

Snowboarden op strak geprepareerde pistes, e-biken door de bergen, een uitdagende wandeling maken op een ‘dreitausender’ (zoals ze dat in Tirol zo mooi zeggen) of genieten van een bord Kaiserschmarren… Tirol heeft mijn hart gestolen! Met zeer uiteenlopende interesses, van culturele en sportieve activiteiten tot gastronomie, ben ik een allround Tirol ambassadeur voor alle seizoenen.

Over de auteur »

10 reacties

Carolien

Misschien ook leuk om erbij te vertellen dat er ook een 'Tirolerisch' app is. Kun je ook direct horen hoe je het uitspreekt.

Esther van der Linde

Bedankt voor de tip Carolien, maar helaas is deze app niet meer beschikbaar in de App store.

Luc Degevy

Beste Esther,
Ook wij Vlamingen spreken Nederlands en gaan met velen naar Tirol ... in je intro blijken alleen de Nederlanders naar Tirol te gaan. :-(
En met ons Hamse Tirolerfest proberen wij ook ,op onze wijze ,Tirol een beetje naar België te brengen.
Grüße aus Hamme.
Luc

Esther van der Linde

Luc je hebt helemaal gelijk! Natuurlijk willen wij de Vlamingen die in grote getale naar Tirol reizen niet buitensluiten. Ik heb de tekst aangepast.

Rudi

Leuke woorden zijn ook:
rummedummg'schubft
schnackseln
Spitzbuam
Jauseplatte
Schmalz
Sie hat mi a Superl 'kocht
Kraxeln
Labern
Kwetschbüll spiel'n
fenstern
wie kent er nog meer...?

Esther van der Linde

Bedankt voor je inzendingen Rudi. Van een heerlijke jauseplatte na een uitdagende wandeling maakt mijn hart een sprongetje :)

Gertje

Mercikes hebben we weer wat bijgeleerd

Evelyn

Veel plezier als je de volgende keer naar Tirol reist... hopelijk heb je iets aan onze tips :)

GBI

Viele der Beispiele hört man auch im Salzburger Land und in Kärnten. Ich benutze seit über funfzig Jahrn die Sprache der Tiroler und Karntner Landbevölkerung und die Stadtlichter typen hören nimma woher i hin kumme.

Evelyn

Dialecten zijn iets bijzonders inderdaad en laten zich niet geografisch vastpinnen....

Omhoog
omlaag