De Krampus: Heb angst, maar vrees niet!

Bijgewerkt op 01.12.2020EvelynEvelyn
De Krampuslauf ontstond pas in de 20ste eeuw

Terwijl in België en Nederland nog steeds gediscussieerd wordt over of Zwarte Piet nu erfgoed is of niet, wordt in Oostenrijk de goedheiligman begeleid door een afschrikwekkende duivelsfiguur…. Misschien ook iets voor de Lage Landen?

De avond van 5 of 6 december is helemaal geen zeemzoet feestje in de Alpen. Samen met Sinterklaas trekken namelijk de Krampussen door de straten. Deze jongemannen, maar soms ook dames, dragen handgemaakte kostuums, veelal bestaand uit zwarte schapenvachten en expressieve, soms echt angstaanjagende maskers met grote geiten – of steenbokhorens erop. Ze maken herrie met kettingen en bellen en laten hun roede knallen als ze vermoeden dat de ene of de andere toch niet braaf was het voorbije jaar. „Wie stout is de roe…“ weet je wel!?

Heidense gebruik & naamgeving

Men vermoedt dat de naam „Krampus“ afgeleid is van het Middelhoogduitse „Krampen“ wat zoveel als „klauw“ betekent. In sommige regio’s wordt de Krampus echter ook wel Kramperl genoemd, of Tuifl, Tuiflratzen, Klaubauf, Peascht, Möslfack, Taxenhacker of Ganggerl. Hoe deze regionale verschillen ontstaan zijn, is niet helemaal duidelijk. Wat niettemin zeker is, is dat de Krampus een heidens gebruik is. De Krampus was reeds in de 16de eeuw een populaire figuur. Tijdens de inquisitie verbood de katholieke kerk dit gebruik vanwege het duivelse karakter. Hierop stond zelfs de doodstraf. Niettemin bleef de Krampus bestaan, ondanks de uitroeiende tentakels van de Kerk, in de afgelegen Oostenrijkse berggebieden, waar de macht van de kerk beperkt bleef. Tijdens de 17de eeuw werden de Krampussen dan gekoppeld aan Sint Nikolaas – tot de dag vandaag.

 

Krampus versus Percht

In vele Alpenregio’s worden Krampus en Percht wel eens op één hoopje gegooid. Beiden zien er afschrikwekkend uit met deze expressieve maskers, beiden zijn het heidense gebruiken, beiden hebben steevast bellen en kettingen bij waarmee een hels geluid wordt gemaakt. Toch is er een groot verschil tussen beide figuren. De Krampus is namelijk de begeleider van Sinterklaas en trekt tussen eind november en begin december door de dorpen. De Percht jaagt de boze geesten weg tijdens de twaalf ‘Heilige nachten’ die beginnen met de kerstnacht (24/25 december) en eindigen na de nacht van 5 op 6 januari op de ochtend van Driekoningen.

Minimaal 500 euro voor een masker

Elk dorp heeft zo zijn eigen Krampussen en ook onderling strijden de mannen om wie het mooiste kostuum heeft. Het hele jaar wordt er aan de kostuums en maskers met traditionele motieven gewerkt. De maskers met open mond, spitse tanden, mimiek etc worden allemaal met de hand gemaakt uit het hout van de Weymouthden. Deze den lijkt erg op de Alpenden (Zirbe) maar met minder takken. Uit een 40 centimeter lange stam kun je vier maskers vervaardigen. Ongeveer 30 uren duurt het vooraleer een geroutineerde Krampusmaskermaker een masker klaar heeft – gedetailleerde inkervingen inclusief. Voor een masker betaal je minimaal 500 euro. De hoge prijs is vooral te wijten aan de horens, waarbij horens uit kunststof natuurlijk iets goedkoper zijn als echte horens. Bovendien weegt een masker met echte dierenhorens ook een pak meer!

Krampuslauf

Begin december kunnen ze dan eindelijk elkaar proberen te imponeren tijdens de Krampusläufe op 5 of 6 december. Krampusläufe zijn overigens niet historisch. Aan het einde van de 20ste eeuw vonden nu en dan eens Krampusläufe plaats; intussen is het een ware rage.
Zodra de duisternis valt, begint de Krampuslauf. Eerst verschijnt de goeie Sint op het toneel en deelt glimlachjes, cadeautjes en snoepjes uit. Zodra hij echter van het toneel verdwijnt, rennen plots de Krampussen door de menigte. Met hun roedes delen ze hier en daar „klapjes“ uit, die nu en dan ook best pijnlijk kunnen zijn. De Krampussen houden ervan meisjes te plagen, dus, dames, wees gewaarschuwd en trek liever geen leggings aan als je een Krampuslauf bijwoont. Na maximaal 1,5 uur is de Krampuslauf dan voorbij en keert de rust terug…. tot in het volgende dorp de avond erop de Krampussen en hun Sinterklaas door de straten trekken met hun bellen, kettingen en roede!

 

Evelyn

In 2008 ruilde Evelyn Laureyns België in voor Oostenrijk – wat de liefde al niet doet met een mens – en wil nu niet meer weg uit het land van Sisi en Frans-Jozef. Ze reist als journaliste van Vorarlberg langs Tirol naar Stiermarken. Het meest in haar nopjes voelt ze zich in, op, boven, tussen de Tirolse bergen.

Over de auteur »

6 reacties

Miranda

Dat is pas de kinderen de stuipen op het lijf jagen.

Evelyn Laureyns

Hallo,
de meeste kinderen groeien ermee op en vinden het wel apart. Ze merken ook al snel dat die Krampussen er eng uitzien maar hen weinig doen, tenzij een beetje plagen.
Kinderen vinden het hier ook heerlijk om zelf met een klein Krampus-pakje rond te rennen.
Het is maar wat je gewoon bent ;)
Groetjes

Ariënne

Wow.. ik hoorde dit van Duitste vrienden en ben dus even gaan googlen..
Nou ieww...... mij hoor je niet meer klagen dat onze oude traditie eraan gaat door roetveeg pieten.
Wat angstaanjagend zeg hoe het er in Zuid-Duitsland en delen van Oostenrijk eraan toe gaat.
Dan vier ik liever geen Sinterklaas (of Nickolaus) meer met die Krampus erbij.. iewwwwwwwwww

Evelyn Laureyns

Hallo,
ja, he tis vrij apart allemaal. Maar kinderen vinden het ook wel spannend. Vaak vanaf de lagere school kunnen ze in zo'n Kramupus-pakje kruipen en zelf lawaai maken. Veel papa's kunnen ook maskers kerven en dat vinden de kinderen ook weer leuk.
Het is deel van hun cultuur - eng maar ze zijn het van kindsbeen af gewoon.
Groetjes
ps. en geen angst, de Krampus is luid en lelijk maar niet gevaarlijk :)

wetomiel

in 1963 ben ik met st Paulus reizen voor het eerst naar STANZACH gegaan. we hebben al zo veel gezien, toen mijn vrouw in 2000 vroeg kies jij nu ook eens waar wij naar toe gaan zei ik STANZACH. sindsdien zijn wij al zo'n 40 - 45 keer terug gegaan. Ik ben nu 69j en 2 jaar geleden heb ik nog de volledige Lechwanderling uitgedaan. Heerlijk in de bergen. als het aan mij lag zou ik daar ook blijven maar ja, kinderen en kleinkinderen houden ons hier.

Evelyn Laureyns

Dat klinkt naar heerlijke herinneringen... en die zijn ook goud waard! Fijne kerstdagen voor jullie...

Omhoog
omlaag